ένα ζωντανό μωσαϊκό που διαρκώς μεταβάλλεται και σπαράσσεται

Τα πορφυρά σανδάλια

Γιώργος Νικολαΐδης

εκδ Λιβάνης

Η άνοδος στο θρόνο του Βασίλειου του Μακεδόνα. Η συγκλονιστική ιστορία ενός αμόρφωτου χωρικού από την Αδριανούπολη, του Βασίλειου, ο οποίος χάρη στην εύνοια της τύχης κατόρθωσε να ανέβει στο ψηλότερο σκαλοπάτι της ιεραρχίας, στο θρόνο του Βυζαντίου. Ωστόσο, δεν ήταν μόνο η τύχη που τον εκτίναξε τόσο ψηλά, αλλά και οι ικανότητές του, η χαλύβδινη θέληση, το πείσμα, η αρχομανία, οι άμετρες φιλοδοξίες του. Μέσα από μια αιματηρή και σκοτεινή πορεία, σημαδεμένη από ατέλειωτες συνωμοσίες, στυγερές δολοφονίες και αχαλίνωτους έρωτες, μίση και πάθη, δουλεύοντας μεθοδικά και έξυπνα, πετυχαίνει έναν έναν τους στόχους του και δεν αργεί να φτάσει στην κορυφή. Απέναντί του, ο μέθυσος αυτοκράτορας Μιχαήλ Γ΄, ο ευεργέτης του, με τον οποίο αναπτύσσει μια παράξενη φιλία με μοιραία κατάληξη. Ανάμεσά τους, η ωραία και αδίστακτη Ευδοκία Ιγγερίνα, σύζυγος του Βασίλειου και ερωμένη του Μιχαήλ. Γύρω τους οι άλλοι ήρωες του δράματος, ψηφίδες που συνθέτουν ένα ζωντανό μωσαϊκό που διαρκώς μεταβάλλεται και σπαράσσεται από κάθε είδους ανθρώπινη αδυναμία. Η ιστορία, δοσμένη με ιδιαίτερα γλαφυρό ύφος και καταιγιστικό ρυθμό, καταγράφει απίθανα γεγονότα, ακραίες καταστάσεις, πράγματα που φωνάζουν στα μάτια μας εξωπραγματικά. Και όμως, σύμφωνα τουλάχιστον με τις ιστορικές πηγές, όλα αυτά φαίνεται ότι συνέβησαν...

"Ο ουρανός είναι ακόµα βαρύς, όµως κάποια στιγµή ξεχύνεται µέσα από τα σύννεφα, απότοµα σαν καταρράκτης, µια δέσµη ηλιαχτίδων. Εκείνο το απροσδόκητο φως το νιώθει σαν µια αποκάλυψη, σαν υπόσχεση από τον Θεό πως τα βάσανά του τελειώνουν, πως ό,τι κακό έχει σηµαδέψει τη ζωή του µέχρι τώρα χάνεται οριστικά. Τα σκοτάδια που σκεπάζουν την καρδιά του αρχίζουν να διαλύονται, οι πόνοι που ξεσκίζουν το κορµί του να βουβαίνονται. Η γη της επαγγελίας, το χωριό όπου γεννήθηκε, κάπου στα περίχωρα της Αδριανούπολης, δεν πρέπει να είναι µακριά..."

Ενα απόσταγμα

Γιατί το Βυζάντιο

Γλύκατζη-Αρβελέρ Ελένη

εκδ Ελληνικά Γράμματα

Το «Γιατί το Βυζάντιο», το καινούργιο βιβλίο της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ, γραμμένο απευθείας στα ελληνικά, αποτελεί ένα απόσταγμα σχεδόν βιωματικό, από την πολύχρονη διδασκαλία της διαπρεπούς βυζαντινολόγου στη Σορβόννη. Απευθύνεται στο ευρύ κοινό και ειδικά σε εκείνους που τους απασχολεί το ζήτημα της ελληνικής ιστορικής συνέχειας.

«Το πόνημα αυτό», αναφέρει η ίδια, «απευθύνεται σε όσους από τους Νεοέλληνες ταλανίζονται με το πρόβλημα της ελληνικής ιστορικής συνέχειας και στους ξένους (κυρίως τους Δυτικοευρωπαίους και τους Αμερικανούς βλαστούς τους) που αρκούνται στην επιλεκτική γνώση του παρελθόντος τους, άσχετα από κάθε ιστορική πραγματικότητα και με μόνο μέλημα τη δικαίωση μιας σύγχρονης πολιτικής προσέγγισης, που υπαγορεύουν συμφέροντα και ενδιαφέροντα, ξένα συχνά από την ιστορία και το αντικείμενό της».

Η συγγραφέας επιχειρεί να αποσαφηνίσει το Βυζάντιο δια του Βυζαντίου, με πολλαπλές αναφορές σε κείμενα - κλειδιά (Τριακονταετηρικός του Ευσεβίου, Κοσμογραφία του Κοσμά Ινδικοπλεύστη, Τακτικά του Λέοντος ΣΤ' τυο Σοφού, Βίος Ιακώβου του Νεοφωτίστου, Σχόλια του Τζέτζη, Επαναγωγή κ.ά.), τα οποία, κατά τη γνώμη της, εκφράζουν συνοπτικά τα χαρακτηριστικά της βυζαντινής ψυχοσύνθεσης ή σημαδεύουν παραστατικά τομές και στροφές της ιστορίας του Βυζαντίου.

Ο στόχος της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ είναι ο εξής, όπως τον διατυπώνει στον Πρόλογό της: «Να βάλω, κατά το δυνατόν, έστω εκ του πλαγίου και λάθρα σχεδόν, το Βυζάντιο στη θέση που τα επιτεύγματά του μας υπαγορεύουν: να πω συνοπτικά, εννοώ, αυτά που το αναδεικνύουν ως την πρώτη ευρωπαϊκή αυτοκρατορία και που εξηγούν, όχι μόνο το πολιτιστικό μεγαλείο του (και αυτό ανεπαρκώς ακόμη γνωστό), αλλά και την ασυνήθη για παγκόσμια δύναμη (όπως ήταν κάποτε το Βυζάντιο) μακροβιότητά του».

Η επιλογή των θεμάτων που αναπτύσσονται σχετίζεται κυρίως με φαινόμενα μακράς διαρκείας και μπορούν να ερμηνεύσουν το «Γιατί» της βυζαντινής πολιτικής εμβέλειας (εξ ου και ο τίτλος «Γιατί το Βυζάντιο»).

Αναλύονται οι σχέσεις της πολιτείας με την εκκλησία (αυτοκράτορα και πατριάρχη), του κέντρου με την περιφέρεια (Κωνσταντινούπολης και επαρχιών), του Βυζαντίου με τους πολυποίκιλους γείτονές του, φίλους, συμμάχους ή εχθρούς. Οι συνοριακές συρρικνώσεις, οι δογματικές διαμάχες, οι στρατιωτικοπολιτικές αντιπαλότητες και οι άνισες κοινωνικές διαβαθμίσεις που ρύθμιζαν την καθεστηκυία τάξη εξηγούν τη δυσκολία της βυζαντινής κοινωνίας αλλά και της πολιτικής να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των καιρών. Η πτώση της αυτοκρατορίας πρώτα στα χέρια των Σταυροφόρων (1204) και τελικά στους Οθωμανούς (1453) προλογίζουν την χαλεπότητα της μετέπειτα εποχής που θεμέλιό της ωστόσο μένει η πολύχρονη βυζαντινή εμπειρία: θρησκευτική, ιδεολογική και βιωματική. Απόηχός της ως τις μέρες μας μπορεί να θεωρηθεί η αμφίσημη σχέση των Νεοελλήνων με τη Δύση και με την Ανατολή, πρόβλημα της νεοελληνικής ταυτότητας.

Με κατεύθυνση το Ναό της Αγίας Σοφίας

Ματωμένη Πορφύρα

Ηλιάδου Βούλα

εκδ Γκοβόστης

Αυτός ο απλός λαός, που λάτρευε το Βασιλιά του, απλωνόταν τώρα σα θάλασσα κυματιστή στους χώρους της μεσαίας και κατώτερης τάξης, με ρούχα ελαφρά και φτωχικά, που πρόδιναν την ταπεινή καταγωγή του. Ο Αυτοκράτορας σταμάτησε αργά το άλογό του μπροστά στους απλούς ανθρώπους και, κάνοντας μια μικρή υπόκλιση, ύψωσε το χέρι με το σήμα της νίκης, ενώ ο κόσμος ξεσπούσε σε ουρανομήκεις ζητωκραυγές βαφτίζοντάς τον ξανά και ξανά «Βουλγαροκτόνο». Ένα ελαφρύ τρεμούλιασμα πέρασε απ’ την καρδιά του Βασίλειου ακούγοντας τις επευφημίες και τους ύμνους του. Με μάτια δακρυσμένα, χτύπησε το πλευρό του ζώου και επέστρεψε στη θέση του. Η πομπή ξεκίνησε, πάλι, με κατεύθυνση το Ναό της Αγίας Σοφίας κι ύστερα τα βασιλικά ανάκτορα…

Οι ιαχές στους δρόμους εξακολουθούσαν να αντηχούν ασταμάτητα.

― Βουλγαροκτόνε… ε… ε! Βουλγαροκτόνε… ε… ε!

Σαν τραγούδι που το ταξίδευε ο άνεμος, έφτασε στα αυτιά του Αυτοκράτορα η υπέροχη ψαλμωδία του Ακάθιστου Ύμνου, που έψαλλε με ευγνωμοσύνη ο λαός για τη μεγάλη ευεργεσία της νίκης. Με την ανάστροφη του χεριού του, σκούπισε ένα δάκρυ από τα μάτια του για το φτωχόκοσμο που πανηγύριζε ακόμα στις πλατείες της Πόλης, κρατώντας στα χέρια τις βυζαντινές σημαίες, τους σταυρούς της πίστης του και τις εικόνες του Χριστού. Σταμάτησε το άτι του για μια στιγμή κι έγνεψε στους άντρες της συνοδείας του να κάνουν το ίδιο. Αχ! Πόσο του γλύκαινε την ψυχή αυτή η μελωδία… Ξερόβηξε για λίγο, ίσα που να διώξει την ταραχή, κι άρχισε να ψάλλει χαμηλόφωνα τον ευχαριστήριο ψαλμό.

Τη υπερμάχω στρατηγώ τα νικητήρια…

Ως λυτρωθείσα των δεινών ευχαριστήρια…

Μέσα στις σελίδες αυτού του βιβλίου, παράλληλα με τη δραματική εξέλιξη της αγάπης της Μιροσλάβας για τον ηρωικό κατάσκοπο του Βυζαντίου, Ασώτη Ταρωνίτη, ξετυλίγονται οι πιο σημαντικές περίοδοι της ζωής του Βασιλείου Β‘, μιας ζωής γεμάτης από περιπέτειες, δυνατές συγκινήσεις, τραγικά απρόοπτα, περίπλοκα ιστορικά ή πολιτικά ζητήματα, απέραντη αγάπη για την πατρίδα και το φτωχόκοσμο της Κωνσταντινούπολης. Είναι μια πορεία προσφοράς του Αυτοκράτορα προς το λαό του, ο οποίος –έπειτα από αγώνες τριάντα έξι χρόνων κατά του Σαμουήλ για τη σωτηρία της Ελλάδας– τον αποθέωσε με τρόπο μοναδικό στην Πόλη, βαφτίζοντάς τον «Βουλγαροκτόνο». Και όταν έδυσε ο ήλιος της βασιλείας του, ο λαός τον παρέδωσε στην αιωνιότητα, αθανατίζοντας το μεγαλείο του μέσα στους ελληνικούς θρύλους και τις παραδόσεις.

Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία

ΟΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ

ΑΒΕΡΙΛ ΚΑΜΕΡΟΝ

εκδ Ψυχογιός

Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία κατέχει αβέβαιη θέση στην ευρωπαϊκή Ιστορία. Αν και συχνά παρερμηνεύεται ως ο εκλιπών διάδοχος του κλασικού κόσμου, ανήκει στο κυρίως ρεύμα της ευρωπαϊκής και μεσογειακής Ιστορίας. Ο αντίκτυπός της είναι αισθητός ως τις μέρες μας στα Βαλκάνια, στην Ανατολική Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Το παρόν βιβλίο εισάγει τον αναγνώστη στα περίπλοκα ζητήματα της ιστορίας, των εθνοτήτων και της ταυτότητας του Βυζαντινού Κράτους.

Ο βυζαντινός κόσμος υπήρξε συνάμα το σημείο συνάντησης του Ισλάμ με τη Χριστιανοσύνη. Οι Βυζαντινοί βρέθηκαν να αλληλεπιδρούν και να συνυπάρχουν με τους μουσουλμάνους, είτε επρόκειτο για τους Άραβες του 7ου αιώνα είτε για τους Οθωμανούς του 15ου αιώνα.

Η έκταση και η μορφή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, κατά τη διάρκεια της μακράς ιστορίας της, υπέστησαν πολλές μεταβολές, ενώ ο πολύμορφος κόσμος των υστεροβυζαντινών χρόνων διέφερε κατά πολύ από την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του 4ου αιώνα, εποχή κατά την οποία είχε ιδρυθεί η πρωτεύουσα, Κωνσταντινούπολη.

Ο κόσμος που περιέβαλλε το Βυζαντινό Κράτος γνώρισε και αυτός δραματικές αλλαγές κατά την ίδια περίοδο, αλλά η βυζαντινή ταυτότητα υπήρξε ανθεκτική και διακριτή. Η ένταση την οποία προκάλεσε στη βυζαντινή κοινωνία η αντιπαράθεση ανάμεσα στη μεταβολή και τη συνέχεια αποτελεί ένα από τα κεντρικά ζητήματα που διερευνώνται στο παρόν βιβλίο.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΣΕ EBOOK

ΒΡΑΒΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

CRITICOS PRIZE 2006