Στον καμβά αυτής της αφήγησης ...

Ζαφειρένια μάτια

Από τον Πόντο στη Θεσσαλονίκη

Ηλιάδου Σοφία

Εκδ Μεταίχμιο

Το βιβλίο παρακολουθεί τέσσερις γενιές Ποντίων, των Ευγενιάδηδων, μέσα από την αφήγηση του εκπροσώπου της νεότερης γενιάς, του υποψηφίου διδάκτορα του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας. Στον καμβά αυτής της αφήγησης περιλαμβάνονται τα ημερολόγια και οι αναμνήσεις του λόγιου παππού του, Ευγένιου Ευγενιάδη, της γιαγιάς του Καλλιρρόης και του πατέρα του Μανουήλ. Μέσα από την αφήγηση αυτή περνάει όλη η περιπέτεια των Μικρασιατών, των Ποντίων και των Σμυρναίων -με αναφορά στα επίσημα τεκμηριωμένα από τις πηγές γεγονότα της γενοκτονίας-, καθώς και οι προσπάθειες αποκατάστασης στις νέες πατρίδες. Παράλληλα στο μυθιστόρημα, το οποίο αρθρώνεται σε κεφάλαια με σημείο αναφοράς τον χώρο δράσης των πρωταγωνιστών του (Τραπεζούντα, Κωνσταντινούπολη, Θεσσαλονίκη, Βενετία), εκτυλίσσεται μια ιστορία βγαλμένη από τη μεσαιωνική παράδοση του Πόντου η οποία αποτελεί και αντικείμενο της έρευνας του νεότερου των Ευγενιάδηδων, ένα κρυμμένο μυστικό που επηρεάζει καταλυτικά τις πορείες τόσο των νεότερων όσο και των γηραιότερων και το οποίο φύλαγε, χωρίς να αντιλαμβάνεται τη σημασία του, η Κρωμναία γιαγιά της πρώτης εκ των τεσσάρων γενεών. Και όλα αυτά μαζί με έναν θυελλώδη έρωτα του αφηγητή που θα οδηγήσει σε δραματικές ανατροπές, τόσο στη θεώρηση του χθες όσο και στη διαχείριση του σήμερα.

Μια ιστορία ζωής από την κοσμοπολίτικη Σμύρνη μέχρι τη Θεσσαλονίκη

Ποτέ και πάντα
Ψύλλας Γιώργος
εκδ Ωκεανίδα

Στη γαλήνη του αιγαιοπελαγίτικου τοπίου, στη Σάμο, έξω από ένα ξωκλήσι που έχτισε με τα χέρια του, ένας γέρος θυμάται, κοιτάζοντας τα βουνά της Μικράς Ασίας απέναντι, το χαρισματικό φτωχόπαιδο που απαρνήθηκε την ψυχή του για ν’ αποκτήσει πλούτο και δύναμη. Σκοπός του ήταν να τον προσκυνήσει η υπεροπτική κοινωνία της Σμύρνης που τον ταπείνωσε και του στέρησε την ελπίδα της ευτυχίας.

Μια ιστορία ζωής από την κοσμοπολίτικη Σμύρνη μέχρι τη Θεσσαλονίκη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου κι από την εκστρατεία στη Μικρασία μέχρι τον ξεριζωμό του ’22, όπου κυριαρχούν τέσσερις γυναίκες σ’ έναν ατέρμονο χορό αγάπης και πάθους: η τραγική Αγνή, η Μουσουλμάνα Εμέλ, η τραγουδίστρια Χαρίκλεια, η χήρα Ραλιώ.

ο ξεριζωμός του Μικρασιατικού και Ποντιακού Ελληνισμού

Απόσπασμα βιβλίου

Η επιστροφή

Η αληθινή ιστορία του Μιχαήλ Θεοδόροβιτς Κυριάκοβ 

Παπαγιαννόπουλος Απόστολος

Εκδ Διόπτρα

Η Μικρασιατική Καταστροφή του '22, ο ξεριζωμός του Μικρασιατικού και Ποντιακού Ελληνισμού απ' τις προγονικές του εστίες και οι συνεχείς δοκιμασίες και περιπέτειες των Μικρασιατών προσφύγων σε ολόκληρο τον κόσμο, αποτέλεσαν ένα σύγχρονο ελληνικό έπος του οποίου το περιεχόμενο και οι διαστάσεις, για διάφορους λόγους και αιτίες, συνεχίζουν να αγνοούνται από τους Έλληνες σήμερα. Ειδικά για τους Έλληνες πρόσφυγες της Μικράς Ασίας που μετά την Καταστροφή του '22 κατευθύνθηκαν προς την τότε Σοβιετική Ένωση, ακόμα και σήμερα είναι περιορισμένες οι ιστορικές αναφορές και πληροφορίες. 

Η διαδρομή ενός καθημερινού Έλληνα, του Μιχαήλ Θεοδόροβιτς Κυριάκοβ, που γεννήθηκε στο Καρς της Μικράς Ασίας το 1915, έζησε την Οκτωβριανή Επανάσταση και τη συγκρότηση της Σοβιετικής Ένωσης, αγωνίστηκε μαζί με τους άλλους Πόντιους για την επιβίωση στα βουνά του Καυκάσου και αναδείχθηκε χάρη στις ικανότητες και το σθένος του σε υψηλά αξιώματα στη δεύτερη πατρίδα του, αποτελεί τον κορμό αυτής της ιστορίας που αναφέρεται στο έπος του Ποντιακού Ελληνισμού στη Σοβιετική Ένωση ως την Επιστροφή των νέων Αργοναυτών πίσω στη Μητέρα Ελλάδα...

Το ριζικό σου όμως

Ως την τελευταία πνοή

Γιαντάς Γιώργος
εκδ Λιβάνης

Τέλη του 1916 ήτανε που έφτασα στη Σμύρνη να βρω μια καλύτερη τύχη. Όσα ακολούθησαν από κει κι ύστερα δύσκολα τα χωρά ο νους. Λέω, τα ’ζησα; Kι όμως τα ’ζησα… Το τέλος του Μεγάλου Πολέμου της Ευρώπης, το όραμα του Βενιζέλου, τις εθνικές μας προσδοκίες, αλλά και τα συμφέροντα, τις ψεύτικες υποσχέσεις, τον άσβεστο διχασμό και την καταστροφή. Πολέμησα, έζησα τον έρωτα, πλήγωσα, αγάπησα. Το ριζικό σου όμως θα το διαβαίνει πάντα η τύχη; Κι η αγάπη; Θα σε περιμένει για πάντα; Δεν είναι γραμμένα εδώ μέσα μονάχα όσα είδα, μα είναι κρυμμένη κι η ζεστή αγκαλιά Εκείνης. Γι’ αυτήν έτρεξα να προλάβω τη φωτιά. Αυτή είναι η ιστορία μου…

Σε μια Τουρκία άγνωστη

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗ ΣΜΥΡΝΗ 2 - 

ITTIHAT VE TERRAKI (ΕΝΩΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΔΟΣ)
ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ
εκδ Κέδρος

Η πολιτική έκφραση του κινήματος των Νεότουρκων, που σήμανε το τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και έβαλε τα θεμέλια για τη δημιουργία του σύγχρονου τουρκικού κράτους. Ένα ταξίδι στο χρόνο. Σε μια Τουρκία άγνωστη, συναρπαστική, που η αλήθεια της καθηλώνει. Μια κόκκινη κλωστή –το μοναδικό εύρημα ενός ανεξιχνίαστου φόνου- συνδέει Τούρκους και Έλληνες σε μια διαδρομή με αναπάντητα ερωτηματικά και μοιραίες αποκαλύψεις. Πού οφείλεται η ομοιότητα στα χαρακτηριστικά του Τούρκου καραγκιοζοπαίχτη Ικίζ Μενεξελή και του Έλληνα δημοσιογράφου Πάρη Πηλείδη; Η αναζήτηση της αλήθειας ξεκινά από τη σύγχρονη Σμύρνη και φτάνει στα χρόνια που οδήγησαν στους Βαλκανικούς πολέμους, στους ηρωισμούς και στις γενοκτονίες. Τούρκοι, Αρμένιοι και Έλληνες θα διεκδικήσουν εκείνο που πιστεύουν ότι τους ανήκει. Μια συναρπαστική διαδρομή από το Παρίσι στην Τρίπολη της Λιβύης, από τον Πειραιά στο Ερζερούμ, από την Κωνσταντινούπολη στην επαναστατημένη Θεσσαλονίκη. Ερωτικές περιπέτειες, ίντριγκες, συνωμοσίες που πνίγονται στο αίμα. Ιστορικές προσωπικότητες ζωντανεύουν με τα πάθη και τις αγωνίες τους: ο Μουσταφά Κεμάλ, ο σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ, ο φιλελεύθερος πρίγκιπας Σαμπαχεντίν, ο μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος, αλλά και η ιέρεια του χορού Ισιδώρα Ντάνκαν.

Η οδύσσεια δύο οικογενειών. Φως στην ψυχή δύο λαών. Μια μυθιστορηματική εποποιία, το δεύτερο μέρος της τριλογίας ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗ ΣΜΥΡΝΗ.

Επιστροφή στη Σμύρνη
Γράφει ο Λέων Ναρ,
Συγγραφέας,
δρ Νεοελληνικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Μολονότι η Σμύρνη και η Μικρασιατική Καταστροφή απασχολούν εδώ και πολλά χρόνια την ελληνική πεζογραφία, με την οπτική είτε της εθνικής θλίψης (ακόμη και ύστερα από έναν ολόκληρο αιώνα) είτε της απώλειας ενός εξιδανικευμένου τρόπου ζωής, στα αριστουργηματικά μυθιστορήματα Η θάλασσά μας και Ittihat ve Terakki Ένωση και Πρόοδος (μέρη μιας τριλογίας με τον γενικό τίτλο Επιστροφή στη Σμύρνη) καλύπτουν το ίδιο χρονικό και γεωγραφικό πλαίσιο, αποφεύγοντας συστηματικά την οποιαδήποτε ιδεολογική έξαρση και τις αισθηματολογικές κραυγές. Ο Ευάγγελος Μαυρουδής έχω την αίσθηση ότι διατηρεί τη μνήμη ζωντανή, μια και με τα μυθιστορήματα που παρουσιάζουμε απόψε επανατοποθετεί με διαφορετικό τρόπο την ιστορία Ελλήνων και Τούρκων, με τη Σμύρνη στο επίκεντρο, μέσα σε αφήγηση ανθρώπινη, συναισθηματική που αποτελεί τελικά όργανο σύνθεσης μια εντυπωσιακής εποποιίας.

Επικεντρώνοντας το ενδιαφέρον του κυρίως στην πρώτη εικοσαετία του 20ού αιώνα (από την Κρήτη και το Μακεδονικό μέχρι τους Βαλκανικούς Πολέμους και τον Εθνικό Διχασμό) ο Ευάγγελος Μαυρουδής οριοθετεί το πλαίσιο που οδηγεί στο 1922, μέσα από παθιασμένους ή αποτυχημένους έρωτες, οικονομικές πανωλεθρίες, επαγγελματικούς ανταγωνισμούς, πολιτικές επιτυχίες, προσωπικές φιλοδοξίες και συλλογικά οράματα. Όλα αυτά συμπλέκονται αρμονικά στα μυθιστορήματα του Μαυρουδή, σ’ ένα χωρικό πλαίσιο που απλώνεται από τη Σμύρνη και την Αθήνα έως τη Θεσσαλονίκη και το Κιλελέρ.

Μ’ ένα υποδειγματικό πήγαινε έλα από τον ιστορικό στον παροντικό χρόνο, ο συγγραφέας διαχωρίζει σαφέστατα τη θέση της ιστορικής πραγματικότητας από την πεζογραφία. Και στα δύο μυθιστορήματα του Μαυρουδή, άλλωστε, τα γεγονότα που ο αφηγητής ανασύρει είτε από το ιστορικό παρελθόν είτε από τη ρευστή σημερινή πραγματικότητα ταξινομούνται σύμφωνα πάντα με τις ανάγκες της μυθοπλασίας, προκειμένου να συμβάλλουν στην ανάδειξη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και του ψυχισμού των επινοημένων προσώπων. Και στα δύο βιβλία η ιστορική πραγματικότητα, σκοτεινών και ανεπούλωτων πτυχών της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, παραδίδεται ολοκληρωτικά στους λογοτεχνικούς χειρισμούς του συγγραφέα.

Πιστεύω ακράδαντα ότι, πέρα από την επίσημη ιστοριογραφία, τα πορίσματα της οποίας ασφαλώς και σέβομαι απεριόριστα, δεν υπάρχει άλλος τρόπος παρά η λοξή λογοτεχνική ματιά για να μπορέσουμε να προσεγγίζουμε ιστορίες και μαρτυρίες όσων έζησαν στη δίνη των γεγονότων οι οποίες είναι πολύ υποκειμενικές για να γίνουν ανεπιφύλακτα δεκτές. Η οπτική αυτή εξασφαλίζει στους συγγραφείς μεγάλη ευελιξία, τους δίνει τη δυνατότητα να κινούνται στον χρόνο και στον χώρο. Οι σχέσεις μυθοπλασίας και ιστορικής πραγματικότητας δεν είναι ποτέ αυτονόητες ως προς την ακρίβεια και την πιστότητα. Η λογοτεχνία, βέβαια, όπως συμβαίνει και στα μυθιστορήματα που παρουσιάζουμε απόψε, περιγράφει πιο ανάγλυφα τα κοινωνικά φαινόμενα και τις πολιτικές συγκρούσεις.

Το σημαντικότερο όμως για μένα δεν μετριέται μόνο με αισθητικούς όρους, αλλά ως προς το γεγονός ότι με βιβλία σαν κι αυτά του Ευάγγελου Μαυρουδή η λογοτεχνία ξαναποκτά, λέω ξαναποκτά, γιατί πολύ συχνά τελευταία έχω την αίσθηση ότι την έχει χάσει, σιγά σιγά πολιτισμική οντότητα, έπειτα από μακρά περίοδο εφησυχασμού στον στενό της περίγυρο. Η λογοτεχνία ολοένα και περισσότερο αποτυπώνει τη διαλογική σχέση παρελθόντος και παρόντος, η Μικρασιατική Καταστροφή και τα παρεπόμενά της είναι και πάλι ενεργή τόσο στη συλλογική όσο και στην ατομική μνήμη, φαίνεται ότι η μυθοπλαστική επεξεργασία των γεγονότων αναπροσαρμόζεται και υπόκειται σε πολλαπλές και αντικρουόμενες αναγνώσεις, επαναδιαπραγματεύεται κατασκευασμένες εικόνες και αποτιμώνται οι όποιες διαστάσεις του, με αποτέλεσμα να φουντώνει η δημόσια συζήτηση. Αν η βασική μας απαίτηση από το διάλογο ανάμεσα στη λογοτεχνία και την ιστορία είναι η έκφραση του «ανείπωτου», αυτού που κρύβεται πίσω από τις γραμμές της επιστημονικής ιστορικής έρευνας, ο Ευάγγελος Μαυρουδής καταφέρνει να την καλύψει με το παραπάνω.

Ο Μαυρουδής γράφει δύο πολυφωνικά μυθιστορήματα, με άρτια επεξεργασμένους αφηγηματικούς χαρακτήρες, ενσωματώνοντας δημιουργικά στο λόγο των ηρώων του τις ποικίλες ιδεολογικοπολιτικές αποχρώσεις της εποχής. Και στα δύο βιβλία συνταιριάζονται λειτουργικά τα επινοημένα με τα ιστορικά πρόσωπα (τον Βενιζέλο, τον Γούναρη, τον Κωνσταντίνο, αλλά και τον Μεταξά ή τον Δραγούμη), εξισορροπείται αρμονικά το πραγματολογικό υλικό με τις μυθοπλαστικές του ιστορίες, και υπογραμμίζεται με λοξή ματιά η ασύμμετρη διάσταση συλλογικότητας και ατομικότητας.

Κλείνοντας, θα ήθελα να τονίσω ότι για μένα έχει πάντα ιδιαίτερο ενδιαφέρον να δούμε τι αποσιωπούν από το ιστορικό υλικό που κάθε φορά συλλέγουν, τι θυμούνται σε σχέση με όσα ξεχνούν, αν ταυτίζουν το χρέος της μνήμης με την έννοια της αντίστασης. Οι μνήμες του συγγραφέα είναι κατασκευασμένες, δεν πρόκειται δηλαδή για καταστάσεις που έχει ο ίδιος ζήσει, αλλά ακούσει ως βιώματα των γονέων, των συγγενών και ενδεχομένως των φίλων του και εδώ λειτουργεί ο προστατευτικός μηχανισμός της μνήμης: οι μνήμες, είτε οικογενειακές είτε εθνικές, συλλογικές, λειτούργησαν και είναι παρούσες μέσα στο βιβλίο, συνδυασμένες όμως με επινοημένους μύθους, με μύθους που δίνουν άλλες διαστάσεις.

Το κείμενο αποτελεί την κριτική παρουσίαση του Λ. Ναρ στις 10/12/2010, στο Public Θεσσαλονίκης (στοά Χιρς)

Τυπογραφείο | Από τον ΒΑΓΓΕΛΗ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Χωρίς ιδεολογικές παρωπίδες

Η Σμύρνη και η Μικρασιατική Καταστροφή έχουν μετατραπεί εδώ και πολλά χρόνια σε έντονο τικ μιας μερίδας της ελληνικής πεζογραφίας, που σπεύδει να συνδυάσει την εθνική οιμωγή (ακόμη και ύστερα από εκατό ολόκληρα χρόνια) με τον θρήνο για την απώλεια ενός μυθικού, ποικιλοτρόπως εξιδανικευμένου τρόπου ζωής.

Το πολυσέλιδο μυθιστόρημα «Η θάλασσά μας» (πρώτο μέρος μιας τριλογίας με τον γενικό τίτλο «Επιστροφή στη Σμύρνη») του πρωτοεμφανιζόμενου Ευάγγελου Μαυρουδή (γεννημένος στην Αθήνα το 1953) καλύπτει το ίδιο χρονικό και γεωγραφικό τόξο, αλλά αποφεύγει συστηματικά την οποιαδήποτε ιδεολογική έξαρση, παραμερίζοντας από την έκφρασή του και κάθε αισθηματολογικό τόνο.

Η αφήγηση στη «Θάλασσά μας» (εκδόσεις «Κέδρος») ξεκινάει από τον Μάιο του 1897 για να φτάσει μέχρι τον Αύγουστο του 1918, σε απόσταση αναπνοής από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Συγκεντρώνοντας την προσοχή του στην πρώτη εικοσαετία του 20ού αιώνα (από την Κρήτη και το Μακεδονικό μέχρι τους Βαλκανικούς Πολέμους και τον Εθνικό Διχασμό), ο Μαυρουδής σχεδιάζει τον οδικό χάρτη που οδηγεί στο 1922 μέσα από την εξιστόρηση των περιπετειών δύο κατά βάσιν προσώπων: του γιατρού Πλάτωνα Πηλείδη, που εγκαταλείπει μετά από έναν φόνο τη Σμύρνη για να εγκατασταθεί στην Ελλάδα, και του βενιζελικού αξιωματικού Γιώργου Μίνερ, που ζει στο πετσί του όλα τα σημαντικά πολιτικά και στρατιωτικά γεγονότα της περιόδου.

Πολιτικές επιτυχίες και οικονομικές πανωλεθρίες, παθιασμένοι ή αποτυχημένοι έρωτες, επαγγελματικοί ανταγωνισμοί, προσωπικές φιλοδοξίες και συλλογικές αποβλέψεις συμπλέκονται στο μυθιστόρημα του Μαυρουδή σ' ένα μωσαϊκό απλωμένο από τη Σμύρνη και την Αθήνα ώς τη Θεσσαλονίκη και το Κιλελέρ, όπου η αλήθεια δεν αποτελεί ποτέ μονόδρομο και τα πράγματα έχουν κατά κανόνα διπλή και τριπλή όψη. Ο Πηλείδης και ο Μίνερ πιστεύουν σε ένα σύνολο αξιών, αλλά αποσπώνται ευθύς εξαρχής από τα πάθη τα οποία τους περιβάλλουν χάρη στον έμφυτο σκεπτικισμό τους.

Πλάθοντας κατ' αυτόν τον τρόπο τους αφηγηματικούς του χαρακτήρες, ο συγγραφέας φτιάχνει ένα πολυφωνικό μυθιστόρημα (στον λόγο του Πηλείδη και του Μίνερ ενσωματώνονται οι πιο διαφορετικές ιδεολογικοπολιτικές αποχρώσεις της εποχής), που συνταιριάζει λειτουργικά τα επινοημένα με τα ιστορικά του πρόσωπα (τον Βενιζέλο, τον Γούναρη, τον Κωνσταντίνο, αλλά και τον Μεταξά ή τον Δραγούμη), εξισορροπεί χωρίς τριγμούς το πραγματολογικό του υλικό με τις μυθοπλαστικές του ιστορίες και υποδεικνύει στοχαστικά την ασύμμετρη συμπλοκή του συλλογικού με το ατομικό.

Ελευθεροτυπία | Έντυπη Έκδοση
Επτά, Κυριακή 12 Σεπτεμβρίου 2010

Μια μυθιστορηματική εποποιΐα

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗ ΣΜΥΡΝΗ 1

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΑΣ

ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ

εκδ Κέδρος

ΣΜΥΡΝΗ. ΤΕΛΗ ΤΟΥ 19ΟΥ ΑΙΩΝΑ.

Η οδύσσεια δυο οικογενειών μέσα στο χρόνο. Τούρκοι και Έλληνες σε μια διαδρομή με αναπάντητα ερωτηματικά και μοιραίες αποκαλύψεις.

ΑΘΗΝΑ. ΤΕΛΗ ΤΟΥ 20ΟΥ ΑΙΩΝΑ.

Ένας δημοσιογράφος και ο αδελφός του αναζητούν την αλήθεια για την καταγωγή τους στα ταραγμένα χρόνια του Ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897 και της Καταστροφής του 1922: το μυστικό της ζωής και της εξαφάνισης του παππού τους, γιατρού Πλάτωνα Πηλείδη.

Καθώς η ιστορία εξελίσσεται αργά, συμπαρασύρει στη δράση ιστορικές προσωπικότητες όπως ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Δημήτριος Γούναρης, ο βασιλιάς Γεώργιος και ο βασιλιάς Κωνσταντίνος, ο Ιωάννης Μεταξάς και ο Παύλος Μελάς, Ο Ίων Δραγούμης και ο Μανόλης Καλομοίρης.

Το κουβάρι της μνήμης ξετυλίγεται λυτρωτικά αποκαλύπτοντας αλήθειες και μύθους, μίση και πάθη, πολιτικές διαμάχες και ίντριγκες, το ταραγμένο παρελθόν δύο λαών.

Μια μυθιστορηματική εποποιΐα, το πρώτο μέρος της τριλογίας ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗ ΣΜΥΡΝΗ.

Ο Ευάγγελος Μαυρουδής γεννήθηκε στην Αθήνα το 1953. Οι γονείς του ήταν πρόσφυγες από τη Σμύρνη. Από φοιτητής εργάζεται αθόρυβα στο χώρο του πνεύματος και της τέχνης. Ζει στη Ραφήνα. Είναι γιατρός και δημοτικός σύμβουλος.

Όταν ξεσπά η Οκτωβριανή Επανάσταση

Ηταν όλα αλήθεια, γλυκιά μου
Ευγενία Κόκκαλη
εκδ Λιβάνη

Η Σοφία, ορφανή από μητέρα, ύστερα από επιδρομή κομιτατζήδων στο χωριό της στη Μακεδονία, πουλιέται από τον πατριό της σε έναν προαγωγό και καταλήγει στην Οδησσό, όπου γνωρίζει τον πρίγκιπα Βαλόντια Αλεξέγιεβιτς και τον ακολουθεί ως γυναίκα του στην Αγία Πετρούπολη. Όταν ξεσπά η Οκτωβριανή Επανάσταση, ο Βαλόντια εκτελείται. Εκείνη κατορθώνει να διαφύγει, μαζί με την πριγκίπισσα Αναστασία Ρομανόφ, και φτάνουν έπειτα από ένα περιπετειώδες ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη, όπου η Σοφία αναγκάζεται να δουλέψει ως τραγουδίστρια σε νάιτ κλαμπ. Η μοίρα της την οδηγεί τελικά στην Αλεξάνδρεια. Εκεί την ερωτεύεται το αφεντικό της, ο Λυμπεράκης Καρχσιούνης, και την παντρεύεται. Μαζί του ζει μια ήρεμη και ευτυχισμένη ζωή μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή, στην οποία εκείνος χάνει τη μικρότερη αδερφή του και η θλίψη τον καταβάλλει. Θέλοντας να κάνει μια καινούρια αρχή, της προτείνει να εγκατασταθούν στη Θεσσαλονίκη. Αλλά έχουν αρχίσει ήδη να πυκνώνουν τα σύννεφα του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου…

Μια γοητευτική περιήγηση στους τόπους που σημαδεύτηκαν από τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα του προηγούμενου αιώνα, τα οποία διηγείται γλαφυρά μια γυναίκα που τα έζησε σε όλη τους την ένταση.

Ένας έρωτας κεραυνοβόλος

Χειμώνας της Ανατολής
Ελπίδα Οικονομοπούλου

εκδ Λιβάνη

Με ιστορικό φόντο τα τραγικά γεγονότα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και της Μικρασιατικής Καταστροφής, λαμβάνει χώρα η γνωριμία μεταξύ ενός Έλληνα και μιας Τουρκάλας, ενός χριστιανού και μιας μουσουλμάνας, ενός απλού στρατιώτη και της μικρής πανέμορφης κόρης ενός Τούρκου συνταγματάρχη. Ένας έρωτας κεραυνοβόλος, καταστροφικός, με ανεξέλεγκτες συνέπειες για πολλούς, αντιμέτωπος, την εποχή εκείνη, με το θάνατο. Ένας έρωτας όμως που γεννά ελπίδα και δίνει ζωή.
«Ο Θανάσης και η Σουιµπέ ήταν επιτέλους µόνοι στο δωµάτιο του ξενοδοχείου. Κοιτάχτηκαν στα µάτια. Θεέ µου, πόσο καιρό ήταν µακριά, πόσο καιρό τα κορµιά τους είχαν µείνει µόνα! Εκείνη η κάπως σύντοµη επαφή τους στον οντά του µπέη όχι µόνο δε λιγόστεψε τη λαχτάρα τους, αλλά, αντίθετα, τους έκανε να διψάνε περισσότερο ο ένας για το κορµί του άλλου. Πόσο καιρό ήταν διψασµένοι και πεινασµένοι για µια αγκαλιά, για τρυφερότητα, για επικοινωνία! Φιλιόντουσαν µε τόση ορµή, λες και ήθελαν έτσι να σβήσουν τα χρόνια που ήταν χώρια. Ο ένας έβρισκε τον άλλο υπέροχο, πιο όµορφο, πιο γλυκό. Τέλειο! Ο χρόνος στα µάτια τους δεν είχε χαλάσει την εικόνα του αγαπηµένου τους».

Μικρασιάτες

Τα πλοία της συμπόνοιας
Η αληθινή ιστορία της διάσωσης των Ελλήνων της Σμύρνης το Σεπτέμβριο του 1922
Χρήστος Παπουτσής

εκδ Καστανιώτη

Τα πλοία της συμπόνιας μάς μεταφέρουν στη Σμύρνη του 1922 και μας αποκαλύπτουν όλα όσα συνέβησαν στους Έλληνες της Μικράς Ασίας το Σεπτέμβριο της χρονιάς αυτής. Ήταν μια περίοδος τραγική και συνάμα ηρωική, ωστόσο, με το πέρασμα του χρόνου, τα γεγονότα λησμονήθηκαν, αν και οι συνέπειές τους έχουν αφήσει το σημάδι τους σε εκατοντάδες χιλιάδες οικογένειες. Το βιβλίο βασίζεται στη δεκαετή έρευνα του Χρήστου και της Μαίρης Παπουτσή, που ταξίδεψαν σε ολόκληρο τον κόσμο προκειμένου να τεκμηριώσουν, με βάση τις ιστορικές πηγές, την αλήθεια γύρω από τη διάσωση των προσφύγων.

Mέσα από ένα πλούσιο υλικό (δημοσιεύματα στον Τύπο, ναυτικά ημερολόγια, επιστολές και τηλεγραφήματα, αφηγήσεις από επιζήσαντες, φωτογραφίες), το οποίο δημοσιεύεται για πρώτη φορά, τα Πλοία της συμπόνιας δίνουν απαντήσεις -απαντήσεις αναπάντεχες- στα ερωτήματα που μας απασχολούν σχετικά με την καταστροφή της Σμύρνης.

Πρόκειται για ένα βιβλίο που διαλύει τους κοινούς μύθους και αποκαλύπτει τους πραγματικούς σωτήρες αυτής της τραγωδίας, αναδεικνύοντας μία από τις πιο οδυνηρές εξόδους στην ιστορία - των Ελλήνων Μικρασιατών από τη γη των προγόνων τους.

... τότε που Τούρκοι και Ρωμιοί ...

Καιρός για θαύματα
ΑΚΡΙΒΟΣ ΚΩΣΤΑΣ
εκδ Κέδρος

Τρεις Έλληνες ψάχνουν στα παράλια της Τουρκίας να βρουν έναν κρυμμένο θησαυρό, τα παλιά αίματα της καταγωγής τους και καινούριες αγάπες. Πολύ γρήγορα η εκδρομή θα μετατραπεί σε εφιάλτη και ένα απ’ αυτά που ζητούν είναι γραφτό, για καλή τους τύχη να μη το ανακαλύψουν ποτέ.
Στο μεταξύ δυο Τούρκοι αναλαμβάνουν να τους γνωρίσουν την ιστορία της περιοχής: ένας μυστηριώδης γέρος που τους διηγείται τον πόλεμο του ΄22, όπου και ο ίδιος πήρε μέρος, και μια κοπέλα που θα τους ξεναγήσει στα αρχαιολογικά και τα άλλα αξιοθέατα της Ερυθραίας, των Βουρλών, της Σμύρνης και της Μανισά. Όλο αυτό το διάστημα ένα παλιό ημερολόγιο μαρτυράει την παρουσία του ελληνισμού σ’ αυτά τα χώματα από την αρχαιότητα ως τις μέρες της μικρασιατικής καταστροφής και μια ουράνια φωνή ξεφυλλίζει προς τα πίσω μία προς μία τις σελίδες της ζωής της, μέχρι να φτάσει στις αρχές του περασμένου αιώνα, τότε που Τούρκοι και Ρωμιοί το μαχαίρι το είχαν «μονάχα για να κόβουν ψωμί.»

Η ελληνική πεζογραφία συνεχίζει την παράδοση γύρω από το κορυφαίο ιστορικό γεγονός του 20ου αιώνα, τη Μικρασιατική καταστροφή, με καινούρια όμως τώρα διάθεση και οπτική: πώς βίωσαν τον πόλεμο του 1922 οι ίδιοι οι Τούρκοι, αλλά και πώς ο ένας λαός βλέπει τον άλλο ενόψει της ευρωπαϊκής «συναδέλφωσης».
Η κατάληξη είναι πάντοτε το ίδιο βασανιστικό ερώτημα: Τούρκοι και Έλληνες· καρντάσηδες ή μήπως φίλοι από ανάγκη, δηλαδή λυκόφιλοι;

... ακούνε τις κραυγές...

Τόνια Α. Μανιατέα
ΣΜΥΡΝΗ 1922«... κι αρχίνισεν η σφαή κι ηπήρεν το φευγιό...»
εκδ Νεφέλη

«… Σαν και να ’πεσε µπόµπα στην προκυµαία και σιώπασε τα πάντα. Όλοι οι στοιβαγµένοι έπαψαν και τις ανάσες των ακόµα για ν’ ακούσουν ό,τι ’ρχούντανε απ’ τα τζιέρια τσι Σµύρνης. Μια γιοµάτη παραλιακή, µα θα ’ντουσταν και τρακόσες χιλιάδες αθρώποι κειδανά, σα να βάρεσε σιωπητήριο, µείνανε µε µιας άφωνοι πλάι στη θάλασσα, ν’ ακούνε τις κραυγές εκείνων που δεν είχανε προλάβει ν’ αφήκουν τα σπιτικά των, για είχανε τρυπώσει σε τίποτα εκκλησιές κι αποθήκες και τώρα καιούντουσταν ζωντανοί. Κι ηρχούντουσταν από µέσα κι οι θόρυβοι απ’ τις σκεπές των χτισµάτων πο ’πεφταν η µια µετά την άλληνε, κι ηρχούντουνε και το τσιτσίρισµα των ξύλων απ’ τις δοκούς π’ εγενούντουσταν στάχτη κι ηρχούντουνε κι η τσίκνα απ’ τσι καµένοι τσ’ αθρώποι…»
Οι δραµατικές σκηνές της σφαγής και του κυνηγητού των προσφύγων του ’22 αναβιώνουν µέσα από την περιπέτεια της αστικής σµυρναίικης οικογένειας Αντωνιάδη. Παράλληλα µε την ταπεινωτική ήττα του ελληνικού στρατού στο µέτωπο της Μικρασίας και λίγες µόνο µέρες πριν την ολέθρια εµφάνιση Τσετών και Τούρκων στρατιωτών στην πρωτεύουσα της Ιωνίας, ο πληθυσµός της Σµύρνης εξακολουθεί να πιστεύει στο θαύµα, που δεν ήρθε ποτέ. Εκατοµµύρια πρόσφυγες εγκαταλείπουν τα πατρογονικά τους και αναζητούν προστασία στη µάνα-Ελλάδα. Κι εδώ, τους περιµένει ένα νέο κυνηγητό…
Η ιστορία των Αντωνιάδηδων θα µπορούσε να είναι η ιστορία κάθε ρωµαίικης οικογένειας, που πλήρωσε µε αίµα την εθνική µαταιοδοξία, τα συµµαχικά παιχνίδια και εντέλει, την αχρηστία ενός παγκόσµιου συστήµατος, που «αφεντεύει», διαχρονικά, χωρίς συστολές και φραγµούς. Οι απλοί άνθρωποι δεν είναι µονάδες. Είναι αγέλες, που εξυπηρετούν ατοµικές βλέψεις και ατοµικά συµφέροντα κι ως τέτοιες, επιστρατεύονται, διώκονται και πληρώνουν. Έτσι ακριβώς, όπως έγινε µε τους Αρµένηδες, τους Μικρασιάτες, τους Παλαιστίνιους, τους Ιρακινούς…

Τόνια Α. Μανιατέα Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, πριν από 41 χρόνια. Σπούδασε ∆ηµοσιογραφία και Θέατρο. Παραµένει πιστή υπηρέτις του πρώτου και φανατική λάτρις του δεύτερου. Μαθήτευσε σε οικονοµικές και πολιτικές εφηµερίδες. Εργάστηκε επί σειρά ετών στις εφηµερίδες Ελεύθερος Τύπος και Έθνος, συνεργάστηκε µε την Πρώτη, την Ελευθεροτυπία, την Απογευµατινή και το Ποντίκι. Αµετανόητη υπέρµαχος της έντυπης δηµοσιογραφίας, αξιολογεί ως «χρήσιµη εµπειρία» την περιοδική ενασχόλησή της µε την τηλεόραση. Σήµερα, εργάζεται ως ελεύθερη-πολιτική ρεπόρτερ στο Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων και ως διορθώτρια κειµένων σε εφηµερίδες. Στα 20 της, συνέγραψε την ποιητική συλλογή Κρίσης Ώρα και στα 26 της, εξέδωσε τη φιλοσοφική πραγµατεία Ευτυχώς, πέθανα. Το ΣΜΥΡΝΗ 1922, «... κι αρχίνισεν η σφαή κι ηπήρεν το φευγιό...», είναι το πρώτο της ιστορικό µυθιστόρηµα.

Το σημάδι μιας ζωής

Το κόκκινο σημάδι
Σοφία Βόικου
εκδ Ψυχογιός

Το κόκκινο σημάδι που έχει η Αργυρώ στο κορμί της από γεννησιμιού της είναι ένας οιωνός· στο εξής θα καθορίζει τα βήματά της και θα χαράζει την πορεία της στη ζωή. Από τη καταστροφή της Σμύρνης και την απώλεια των γονιών της θα βρεθεί στη Θεσσαλονίκη και θα ζήσει την προσφυγιά, για να καταλήξει σε οίκο ανοχής στην Αθήνα. Η γνωριμία της με τον κόμη Φαμπιέν ντε Φοντέν θα την οδηγήσει στο Παρίσι του Μεσοπολέμου, όπου θα γίνει η μούσα όλων των μεγάλων καλλιτεχνών της εποχής: Πάμπλο Πικάσο, Σαλβαδόρ Νταλί, Αντρέ Μπρετόν, Χένρι Μίλερ. Ακόμα και ο φλεγματικός Τζέιμς Τζόις θα υποκύψει στη γοητεία της. Θα ακολουθήσει η μεταπολεμική Νέα Υόρκη όπου η Αργυρώ, ως διάσημη γκαλερίστα, θα αναδείξει τους καλλιτέχνες που θα σφραγίσουν το δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα.
Το κόκκινο σημάδι θα συνεχίσει να της στέλνει μηνύματα. Μια πρόσκληση εγκαινίων, μια χαμένη φωτογραφία, μια απρόσμενη συνάντηση, και η Αργυρώ θα ’ρθει αντιμέτωπη με κομμάτια της ύπαρξής της που και η ίδια αγνοούσε.